Sisera in de smederij van God

Wat een verhaal hebben we gelezen. Wonderlijke geschiedenis waarin een veldheer het moet afleggen tegen een huisvrouw. Maar tegelijk zo verontrustend. Is dat nu de Bijbelse boodschap? IJskoud afrekenen met je tegenstanders? En uitgerekend in wat wetenschappers wel als de oudste tekst van de bijbel zien, het lied van Debora in Richteren 5, wordt de dood van Sisera nog eens  plastisch beschreven.

Salomon de Bray, Debora, Jael en Barak

In deze preek wil ik met u nadenken over het opmerkelijke optreden van twee vrouwen in de bijbel: Deborah en Jaël.  Nee ik ga niets afdoen aan het gewelddadige karakter van deze tekst. Wat ik wel wil doen is duidelijk maken dat zo’n verhaal nooit zomaar – afstandelijk wordt  beschreven, maar dat de schrijver het verhaal zo vertelt, dat tussen de regels door allerlei dingen duidelijk worden over het eigene van de God van Israël. Een van die eigenaardigheden van God is dat hij op beslissende momenten vrouwen inschakelt in zijn plan.

Twee vrouwen spelen in dit verhaal een hoofdrol: Debora en Jaël. Debora is door de schilder als een oud vrouwtje afgebeeld. Een zieneres die met een been in de hemel staat. Door deze vrouw had God het volk Israël willen richten.  En dat richten is bedoeld als een gelovige poging om het rijk van God te vestigen volgens de beloften en geboden van de Torah. Maar zoals we juist in het boek Richteren lezen is dat een poging die van binnen en van buiten wordt bedreigd. De twaalf  stammen van Israël laten zich uiteindelijk leiden door de droom van een aards koninkrijk, waardoor de leiding door de Geest van God in het gedrang komt.

De druk van buitenaf zal zeker hebben bijgedragen aan de wens om een koning. De nood van de Israëlieten is op dit moment hoog.  Al twintig jaar worden ze onderdrukt door de Kanaänieten onder leiding van koning Jabin en zijn generaal Sisera. En op dat moment wordt Deborah als richter aangewezen.  Nu zijn het niet zomaar twee mensen die daar tegenover elkaar staan en die helaas het juiste temperament missen om hun meningsverschillen op een vreedzame manier bij te leggen. Nee Sisera en Deborah staan symbool voor iets groters. Sisera staat er woont in de Smidse der Volkeren. Dat betekent dat deze Sisera symbool staat voor de wens om alle volkeren samen te smeden tot een machtige eenheid. De Babylonische droom van een verenigde mensheid met een onbeperkte macht. Driehonderd ijzeren wagens zijn er gesmeed om Israël te onderdrukken.

In de richterentijd wordt duidelijk dat het volk Israël hier helemaal niet tegen opgewassen is. Gideon trekt ten strijde met fakkels en kruiken, Simson met een ezelskaak, ja zelfs in de tijd van koning Saul is er geen smid in het land te bekennen die het volk van zwaarden kan voorzien. Met blote handen staan de Israëlieten tegen het wapengekletter van Sisera.

Ondertussen smeult er in Israël ook een vuurtje. Niet bij velen. Maar als we kijken naar De naam van Deborah, daar wordt gezegd dat zij is de vrouw van, maar je kunt het ook vertalen als doorgloeid. Zij is doorgloeid van het vuur van het geloof. Al zijn vele Israëlieten lauw, door haar is God bezig het vuurtje in zijn smederij op te stoken. Alsof de grote Smid haar al te lang in het vuur heeft gehouden en zij gereed is om als een werktuig in zijn hand te worden gebruikt.

En dan is eindelijk  het moment daar. Na twintig jaar zal God de Israëlieten bevrijden van de onderdrukking. Deborah heeft maar weinig om haar generaal Barak mee te geven. Maar toch geeft ze hem de verzekering van de overwinning. Maar deze overwinning zal uiteindelijk behaald worden door de hand van een vrouw. Een merkwaardige manier om een leger in de strijd te sturen.  Dat heeft ermee te maken dat volgens de bijbelschrijver een overwinning nooit berust op menselijk kracht alleen. Er is altijd een vertrouwen op God nodig. Daarom zegt Debora tegen Barak. Uiteindelijk zal God de overwinning geven, door een vrouw. Vertrouw niet op brute kracht, niet op de superspits, maar laat het uiteindelijk over aan God.

De slag die uitbreekt leidt tot een overwinning voor de Israëlieten. De generaal van de Kanaänieten,  Sisera,  gaat te voet op de vlucht. En nu weet hij daar in de buurt een familie die loyaal is aan de Kanaänieten. Hij gaat naar de tent toe van Cheber en Jaël. En daar wil hij schuilen. Jaël stemt toe. Ze geeft hem als een zorgzame moeder melk te drinken en gerust valt Sisera in slaap. Sisera vertrouwt zogezegd helemaal op het stereotype beeld van de vrouw. De zorgzame, gehoorzame en gastvrije vrouw. Zeker tegen de achtergrond van de oosterse gastvrijheid is het toch wel heel verbazing-wekkend wat hier gebeurt. Niet alleen dat een vrouw het opneemt tegen een man, maar ook dat zij haar verantwoordelijkheid als gastvrouw verloochent.  Siera heeft niet door dat God de tent gebruikt als zijn smederij. Het vuur is op zijn heetst als Sisera in slaap valt. En dan legt God de hamer in de hand van Jaël. En als Sisera in slaap valt sluipt zij naar hem toe en slaat een tentharing door zijn slapen. De generaal die de volken aaneen wilde smeden om op te trekken tegen Israël, wordt met een klap vastgenageld aan de aarde. Geen God ben je met macht tot in de hemel. Maar een sterfelijk mens die de aarde toebehoort. Jaël’s naam betekent de Here is God: Daar gaat het om: waar mensen het vuur van geweld en machtswellust opstoken om de mensen te knechten maakt God daar op zijn tijd een einde aan. Op een onnavolgbare manier, op zijn tijd, door de hand van een vrouw.

Een goede afloop, zult u zeggen, maar had het niet wat minder luguber gekund? En wat moeten we denken van het gewelddadige karakter van deze daad? We zijn geneigd om het gebruik van geweld af te keuren. Is dat niet de centrale boodschap van de bijbel? Ik denk dat we het ook zo kunnen zien: Hoe is dit vanuit het perspectief van Jaël. Zij is juist degene die niet bang is, maar de macht en het geweld van koning Jabin en Sisera uitdaagt en beantwoordt. Zij vindt in het geloof de moed om op te staan tegen de onderdrukker. Soms denk ik wel eens, waren er maar meer mensen die die moed hadden en op het goede moment bereid zouden zijn om gepast geweld te gebruiken.

Vanuit het perspectief van Barak: de beslissing in deze oorlog valt niet door bruut geweld, maar door de onnavolgbare weg van God, die een vrouw gebruikt om een generaal te vellen. De generaal van de Israëlieten moest leren het niet in eigen kracht te volbrengen, maar erop te vertrouwen dat God op zijn tijd de juiste vrouw op de juiste plaats zou stellen. Daarmee is de centrale boodschap voor die tijd en die plaats. We kunnen het doel van een vredig koninkrijk alleen bereiken als we niet op mensen vertrouwen, en op eigen kracht en op geweld, maar als we ons vertrouwen stellen op God.

Zo wordt ook smederij in de bijbel wel vaker gebruikt. Zoals bijvoorbeeld in Jesaja 54. Als een symbool voor wat mensen allemaal kunnen, met hun techniek en wapens. Maar wat mensen bedenken en doen, daarboven staat de grote smid. Hij stookt het vuur nog hoger op en alles wordt door hem beproefd.  En alle aardse machthebbers moeten het uiteindelijk tegen hem afleggen. In dat teken staat deze daad van Jaël. Niet dat het geweld het laatste woord heeft, maar dat het geweld in God’s naam een halt wordt toegeroepen. Uiteindelijk wordt dat vuur gebruikt om de de zwaarden om te smeden tot ploegscharen. Dat mag ons vandaag ook iets zeggen.  Jaël was een Keniet. Een grensbewoner op de grens tussen Israël en Kanaän. Wat wordt er van haar gevraagd? Om op het beslissende moment een keuze te maken. Wat is mijn taak in het plan van God? Zij heeft innerlijk de kracht gevonden om het op te nemen tegen generaal Sisera. Zou dat ook van ons gevraagd kunnen worden? Wij zullen niet zo gauw in een oorlogssituatie voor een dilemma komen te staan. Maar ook van ons wordt gevraagd in deze wereld de weg van de navolging te gaan. Niet altijd de makkelijkste weg, maar wel de weg waarlangs uiteindelijk de vrede en recht voor alle mensen.

We leven in  de tijd van Pinksteren. We mogen als gemeente leven uit de Geest. We moeten leren om niet op eigen kracht te vertrouwen, maar het roer over te geven aan deze kracht van God die over ons wil komen. ‘Niet door kracht, noch door geweld, maar door mijn Geest zegt de Heer’, staat er in de profetie. Daarom kunnen we ook nu nog met die onnavolgbare verhalen uit het Oude Testament uit de voeten. Omdat de Geest ons vertrouwen op eigen kracht beschaamt en leert wachten op het onverwachte van Gods Geest. Amen

ontwikkeld door Accent Interactive