Na-oorlogs antisemitisme in Polen.

In NRC Next van 15 februari schrijft Stéphane Alonso over het slechte imago van de Polen. Hij vindt het nodig ‘af te dingen’ op het antisemitisme van de Polen. Ten onrechte, zo beweert hij,  is er een beeld ontstaan van Polen die ‘handenwrijvend toekeken hoe hun Joodse buren werden afgevoerd.’

kioece

Dit beeld is inderdaad onterecht. Niet omdat — zoals Alonso suggereert — de Polen helemaal niet handenwrijvend toekeken, maar omdat vele Polen tijdens en na de oorlog actief betrokken zijn geweest bij het vermoorden van Joden. Deze these vormt de kern van het werk van Jan Gross, een Poolse historicus en hoogleraar aan de Princeton universiteit in de Verenigde Staten. In zijn boek Buren maakt hij aan de hand van de gebeurtenissen in het Poolse Jedwabne in 1941 aannemelijk dat de Polen ook zonder aansporing van de Duitsers bereid waren Joden te martelen, uit te buiten en te vermoorden.

De weinige Joden die na de oorlog terugkeerden werden opnieuw slachtoffer van moorddadige pogroms. Het progrom van Kielce in 1946 is wat dat betreft berucht. In een actie waarbij politie, geheime dienst, burgers en fabrieksarbeiders eensgezind een hele dag ongehinderd de Joden konden belagen vonden veertig Joden de dood. De foto boven dit stuk is genomen in 1946 in Kielce, toen er opnieuw een massagraf moest worden gegraven voor vermoorde Joden. De Poolse Joden die de kampen hadden overleefd, moesten uitgerekend in Duitsland een veilig heenkomen zoeken. Kielce was geen incident, maar was de manifestatie van een persistent anti-semitisme in de Poolse samenleving. De gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog waren geen reden om anders tegen de Joden aan te gaan kijken. Integendeel, juist de teruggekeerde Joden waren de onwelkome getuigen van de nalatigheid, het onterecht verkregen bezit en de wrede moordpartijen waar een hele generatie deelgenoot van was. Nog in 1968 is er van overheidswege een antisemitische campagne gevoerd, die tot gevolg had dat dertien duizend Joden het land alsnog ontvluchtten. Polen bleef een land waarin de Joden hun leven niet zeker waren.

Gross schreef een uitvoerig verslag van dit naoorlogse antisemitisme in zijn boek Angst. Zijn publicaties hebben ertoe bijgedragen dat Polen een begin maakt met het onder ogen zien van de eigen rol in de Holocaust. Waren er dan geen Polen die Joden hielpen? Die waren er zeker, maar de onderzoekers van Yad Vashem moesten veel moeite doen deze  Rechtvaardigen onder de volken op te sporen. De meeste waren bang voor represailles wanneer openbaar zou worden dat zij Joden hadden geholpen.

Het is goed om negatieve beeldvorming van Polen in onze samenleving kritisch te benaderen, maar het helpt niet echt om de geschiedenis mooier voor te stellen dan zij is.

PS: Een kortere versie van dit artikel werd aangeboden aan de opinieredactie van NRC Next, maar geweigerd. De journalist Stépahen Alonso zei in een reactie ‘bekend te zijn met het werk van Gross en de gebeurtenissen in Jedwabne, maar ziet die niet als representatief voor de houding en daden van alle Polen destijds.’

Twitter: prosmania
ontwikkeld door Accent Interactive